Lou ...Read

Στις 19 και 22 Νοεμβρίου, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση διοργανώνει μια σειρά εκδηλώσεων για τον Καναδό δεξιοτέχνη του πιάνου Γκλεν Γκουλντ, με αφορμή τα 80 χρόνια από τη γέννηση και τα 30 από το θάνατό του. Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθεί ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του εκκεντρικού πιανίστα, θα γίνει η παρουσίαση ενός νέου βιβλίου γι' αυτόν από τις εκδόσεις Νεφέλη (σε μετάφραση και επιμέλεια του Στέφανου Θεοδωρίδη) και θα δοθεί ένα ρεσιτάλ από τη νεαρή ελληνικής καταγωγής Καναδή πιανίστρια Μαρίκα Μπουρνάκη σε έργα Μπαχ, Μπετόβεν, Ραχμάνινοφ, Σοπέν, Σούμαν.


Με αφορμή αυτό το event, έχω φάει τον κόσμο από το πρωί να βρω στη βιβλιοθήκη μου το μυθιστόρημα «Ο Αποτυχημένος» του Τόμας Μπερνχαρντ (εκδόσεις Εξάντας), στο οποίο ένας από τους τρεις βασικούς ήρωες είναι ο δεξιοτέχνης του πιάνου Γκλεν Γκουλντ.

Είναι απίστευτα εκνευριστικό να πρέπει να αγοράσεις ξανά ένα βιβλίο που ξέρεις ότι το έχεις, αφού αφενός το έχεις διαβάσει (το 1998 ή 1999) και αφετέρου το θυμάσαι κατά καιρούς να περιφέρεται από ράφι σε ράφι, αλλά δεν το βρίσκεις πια. Έψαξα παντού: Σε όλες τις βιβλιοθήκες, στις αποθήκες, στα μικρά και στα μεγάλα ράφια, στις μπροστά σειρές και στις πίσω, στις στοίβες πλάι στο κρεβάτι, στα συρτάρια του κομοδίνου... Ανακάλυψα θησαυρούς, βιβλία που δεν θυμόμουν καν ότι έχω, αλλά πουθενά ο Γκουλντ.

Το χειρότερο είναι πως όταν πάω και αγοράσω ξανά το βιβλίο, θα βρω το παλιό, κρυμμένο κάπου ανάμεσα στον Κάφκα και τον Πίντσον. Γιατί δεν το έχω χαρίσει πουθενά. Και είμαι σίγουρος γι' αυτό. Δεν είναι η πρώτη φορά που καταλήγω με διπλά και τριπλά βιβλία, επειδή δεν αποφασίζω ποτέ να βάλω σε τάξη το χάος που επικρατεί στις βιβλιοθήκες μου.

Ο «Αποτυχημένος» του Μπέρνχαρντ πραγματεύεται το θέμα της αυτοκτονίας, αλλά και την πολύπλοκη ανταγωνιστική σχέση που μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ ταλαντούχων ανθρώπων της ίδιας γενιάς, οι οποίοι μεγαλώνουν μαζί, διδάσκονται τα ίδια πράγματα, αλλά τελικά δεν καταλήγουν στο ίδιο επίπεδο. Κεντρικός ήρωας του βιβλίου δεν είναι ο Γκλεν Γκουλντ (ο Καναδός σολίστας του πιάνου που έγινε διάσημος σε όλο τον κόσμο από τις ηχογραφήσεις του για το ασύλληπτο ταλέντο του και ιδιαίτερα για την ερμηνεία του στις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ του Μπαχ), αλλά ο Βέρτχαϊμερ: Ένας πιανίστας φίλος του που συνθλίβεται από το μεγαλείο του Γκουλντ.

Σ' αυτό το βιβλίο ο αυστριακός συγγραφέας με το ιδιαίτερο στυλ γραφής που θυμίζει παραληρηματικό μονόλογο, μιλά για την αόρατη κλωστή που δένει τη ζωή τριών μουσικών, ένας εκ' των οποίων ο Γκουλντ. Τη δεκαετία του '50 και οι τρεις νεαροί άντρες συμμετέχουν στα μαθήματα του διάσημου Ρώσου πιανίστα Βλαντιμίρ Χόροβιτς. Το σπάνιο ταλέντο του Γκλεν Γκουλντ που ξεπερνά ακόμα και εκείνο του καθηγητή του συνθλίβει ψυχολογικά τους άλλους δύο άντρες, οι οποίοι αν και εξαιρετικοί πιανίστες εγκαταλείπουν τη μουσική αδυνατώντας να αναμετρηθούν με τον δεξιοτέχνη. Όταν ο εκκεντρικός Γκουλντ φεύγει από την Ευρώπη και επιστρέφει στην πατρίδα του τον Καναδά αλλά και τη Νέα Υόρκη όπου γίνεται διάσημος, οι δύο άντρες διαλύονται και, στοιχειωμένοι από το φίλο τους, οδηγούνται σιγά σιγά σε μια εσωτερική ζωή, αποκομμένοι από όλους.

Αφηγητής του βιβλίου είναι ο ένας εκ των τριών, ο μοναδικός που έχει επιζήσει. Ο Γκλεν Γκουλντ ένα χρόνο πριν έχει -σύμφωνα με το μυθιστόρημα- πάθει αποπληξία πάνω στο πιάνο παίζοντας τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ. (Στην πραγματικότητα ο θρυλικός πιανίστας πέθανε στο Τορόντο από εγκεφαλικό επεισόδιο στις 23 Σεπτεμβρίου του 1982, ενώ λίγο πριν είχε ηχογραφήσει ως μαέστρος με μια ορχήστρα δωματίου το Ειδύλλιο του Ζίγκφριντ του Βάγκνερ). Λίγους μήνες μετά το θάνατό του Γκουλντ ο φίλος του Βέρτχαϊμερ αυτοκτόνησε έξω από το σπίτι της αδερφής του η οποία τον είχε εγκατέλειψε για να πάει να ζήσει με έναν πλούσιο Ελβετό. Στο πικάπ του σπιτιού του βρέθηκε ο δίσκος με την ηχογράφηση από τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ του Γκλεν Γκουλντ. Ο αφηγητής επιστρέφει εκεί όπου οι τρεις άντρες γνωρίστηκαν και ακολουθεί το αόρατο νήμα που τους έδενε και το οποίο τελικά έγινε θηλιά στο λαιμό τους.

Υ.Γ. Από το βιβλίο θυμάμαι χαρακτηριστικά μια φράση που με είχε συγκλονίσει. Μια φράση για την απίστευτη βία που μπορούν να ασκήσουν οι λέξεις: «Λέμε μια λέξη και εκμηδενίζουμε έναν άνθρωπο».  

Μια γυναίκα το σκάει από το οπισθόφυλλο της Τζέιν Έιρ, ένα ζευγάρι αναζητά την έξοδο κινδύνου στις σελίδες ενός μυθιστορήματος, ένα pin up κοιμάται πάνω σε μια στοίβα με αδιάβαστα βιβλία, στρατιώτες προσπαθούν να σκαρφαλώσουν σε ένα χάρτινο πύργο για να τον κατακτήσουν, ένα κοριτσάκι κάνει σκοινάκι στη σελίδα 125, μια παρέα αγοριών βάζει σημάδια σε έναν γιγαντιαίο χάρτη του γαλαξία, μια αθλήτρια κάνει πατινάζ στο 3ο κεφάλαιο ενός παλιού επιστημονικού συγγράμματος, δυο καουμπόηδες έχουν βγάλει τα όπλα στο εξώφυλλο ενός γουέστερν... Στο δημιουργικό σύμπαν του καλλιτέχνη Thomas Allen όλα είναι εφικτά. Οι ήρωες ζωντανεύουν και ζουν τις δικές τους περιπέτειες έξω απ' τα βιβλία, πέρα από τη φαντασία του συγγραφέα που τους δημιούργησε. Αυτά τα πρωτότυπα γλυπτά είναι εμπνευσμένα από το View-Master, το αγαπημένο παιδικό παιχνίδι με τις εικόνες. Ο Allen κόβει προσεκτικά τις φιγούρες από τα εξώφυλλα παλιών βιβλίων, τις απελευθερώνει και δημιουργεί ιστορίες πάνω στο χαρτί. Τα έργα του έχουν εκτεθεί στις Foley Gallery στη Νέα Υόρκη, G. Gibson Gallery στο Σιάτλ και 1000 Eventi Gallery στο Μιλάνο.

Λένε πως η ιστορία έχει την κακή συνήθεια να επιστρέφει πάντα σαδιστικά, ξανά και ξανά, στον τόπο του εγκλήματος. Να επαναλαμβάνει με εμμονή τις πιο σκοτεινές στιγμές της, αλλάζοντας μόνο τις χρονολογίες, τα ονόματα και τις τοποθεσίες. Για το λόγο αυτό τα ιστορικά αφηγήματα θα είναι πάντα επίκαιρα: Όπως το πολύ δυνατό πολιτικό νουάρ μυθιστόρημα του Ντιντιέ Ντενένξ «Έγκλημα και μνήμη» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.

Ο Γάλλος συγγραφέας και δημοσιογράφος μας μεταφέρει στο Παρίσι, τον Οκτώβριο του 1961. Κατά τη διάρκεια μιας πορείας χιλιάδων Αλγερινών μεταναστών που διαδηλώνουν για την ανεξαρτησία της Αλγερίας, ένας Γάλλος καθηγητής ιστορίας πέφτει νεκρός. Είκοσι χρόνια μετά, στην Τουλούζη δολοφονείται ο γιος του, ο οποίος έψαχνε τα αρχεία που είχαν σχέση με το μυστηριώδη θάνατο του πατέρα του. Ο επιθεωρητής Καντέν αναλαμβάνει να ανακαλύψει το δράστη και παράλληλα αν οι δύο δολοφονίες σχετίζονται μεταξύ τους.

Σε αυτό το μικρό σε έκταση βιβλίο των 215 σελίδων ο Ντενένξ ανοίγει πυρ με λέξεις. Χρησιμοποιεί μια αστυνομική ιστορία σαν αφορμή για να αφηγηθεί τα πραγματικά γεγονότα της μαζικής σφαγής των Αλγερινών διαδηλωτών στη γαλλική πρωτεύουσα. Τότε που ο Μωρίς Παπόν -αρχηγός της αστυνομίας και μετέπειτα βουλευτής και Υπουργός Προϋπολογισμού (1978-1981) επί προεδρίας Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εστέν- οργάνωσε με σαδιστική προσήλωση την άγρια καταστολή μιας ειρηνικής -όπως αποδείχτηκε- πορείας. Η διαδήλωση των άοπλων Αλγερινών μεταναστών (μεταξύ των οποίων έγκυες γυναίκες, μητέρες με μικρά παιδιά στα καροτσάκια, ηλικιωμένοι) μετατράπηκε σε μια πρωτοφανή θηριωδία με άγνωστο μέχρι σήμερα τον ακριβή αριθμό των θυμάτων.

Οι μαρτυρίες των φωτορεπόρτερ και των ξένων τηλεοπτικών συνεργείων που βρέθηκαν στους δρόμους του Παρισιού εκείνη τη νύχτα είναι συγκλονιστικές:

-  Αστυνομικοί νεκροί υπήρξαν;

-  Όχι, ούτε ένας. Ούτε και τραυματίες. Μερικοί μπάτσοι μού ζητούσαν όμως να τους φωτογραφίσω ποζάροντας σαν κυνηγοί, με το πόδι πάνω στο κορμί κάποιου Αλγερινού... Και τώρα που το ξανασκέφτομαι, αυτό με είχε πραγματικά εκπλήξει. Οι διαδηλωτές ήταν άοπλοι. Ποτέ τους δεν αποπειράθηκαν κάποιοι αντεπίθεση. Μόνο να κρυφτούν κάπου ήθελαν, σε κάποια είσοδο σπιτιού, να ξεφύγουν. Αυτά που έβλεπα ήταν σε πλήρη αντίθεση με τις όσες πληροφορίες μετέδιδε το συντονιστικό κέντρο. (...) Έξι πτώματα μέτρησα μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας... Και δεν μιλάω για τους τραυματίες. Από εκεί, από τη Μαντλέν, πήγα στην Όπερα. Έπεφτε ξύλο άγριο σε όλη τη γειτονιά. Θυμάμαι σαν να ήταν τώρα μια σκηνή, όταν μια ομάδα διαδηλωτών που τους κυνηγούσαν οι μπάτσοι μπήκε να σωθεί στο Καφέ ντε λα Παι, στη λεωφόρο Καπυσίν. Δεν χρειάστηκε καν να μπουκάρουν μέσα οι μπάτσοι. Τους αντικατέστησαν πελάτες και γκαρσόνια...

Η αστυνομία συνέλαβε με απίστευτη αγριότητα περίπου 10.000 αλγερινούς. Κάποιοι εκτελέστηκαν, άλλοι κατέληξαν από τα τραύματά τους στριμωγμένοι σε απάνθρωπες συνθήκες μέσα σε κρατητήρια, γήπεδα και αποθήκες, αφού το πολιτισμένο Γαλλικό κράτος που τους επιτέθηκε με μανία δεν φρόντισε να τους προσφέρει καμιά ιατρική περίθαλψη.

«Η Αστυνομική Διεύθυνση παραδέχτηκε πως υπήρξαν τέσσερις έως δέκα νεκροί, τα ανακοινωθέντα είναι αντιφατικά. Το Νομαρχιακό Συνδικάτο Αστυνομικών δημοσίευσε έναν απολογισμό που αναφέρει εξήντα εξακριβωμένους νεκρούς. Αντίθετα, η Ένωση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (...) αναφέρει διακόσιους νεκρούς τη βραδιά των ταραχών και άλλους τόσους κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που ακολούθησε».

Η Γαλλία για χρόνια κουκούλωσε την εθνική της ντροπή, γιατί σε αυτή τη ρατσιστική θηριωδία δεν συμμετείχαν μόνο οι δυνάμεις καταστολής του σαδιστή Παπόν, αλλά και ένα τεράστιο ποσοστό Γάλλων πολιτών που έβλεπε σαν απειλή τους Πιε-νουάρ («Μαύρα Πόδια», όπως αποκαλούσαν τους Γαλλικής καταγωγής μετανάστες που έρχονταν από το Αλγέρι).

«Η Γενική Επιθεώρηση των Αστυνομικών Υπηρεσιών ερεύνησε το θέμα τον Οκτώβριο του 1961 πιεζόμενη από τους βουλευτές και τους γερουσιαστές της αντιπολίτευσης. (...) Είχαν αναθέσει σε εφτά δικαστικούς να ερευνήσουν το θέμα με την ευθύνη του τότε υπουργού Εσωτερικών. (...) Χρειάστηκε να παρέμβουν οι δικαστές για να διαπιστωθούν μεταξύ άλλων τα αίτια θανάτου κάπου εξήντα ατόμων που τα πτώματά τους είχαν μεταφερθεί στο Ιατροδικαστικό Ινστιτούτο την επόμενη της διαδήλωσης. (...) Το θέμα κρίθηκε λήξαν. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έκθεσης η παρισινή αστυνομία εκτέλεσε απλώς την αποστολή που της ανατέθηκε προφυλάσσοντας την πρωτεύουσα από ταραχές που προκάλεσε μια τρομοκρατική οργάνωση. Ελάχιστα στοιχεία δόθηκαν στη δημοσιότητα».

Ευτυχώς, μπορεί την ιστορία να τη γράφουν οι νικητές αποκρύπτοντας τις μελανές στιγμές, υπάρχει όμως και η λογοτεχνία που έρχεται και συμπληρώνει τα κενά που σκοπίμως έχουν μείνει να χάσκουν στην μνήμη των κρατών. Ο Ντιντιέ Ντενένξ αψηφώντας τα ταμπού που έκρυβαν την αλήθεια, έγραψε το 1983 αυτό το βιβλίο που αν και αρχικά ενόχλησε στη συνέχεια έριξε φως σε μια σκοτεινή, ντροπιαστική στιγμή της Γαλλίας και συνετέλεσε στην ιστορική αποκατάσταση των γεγονότων του 1961. «Το 1999 η Εισαγγελία του Παρισιού αναγνώρισε και επίσημα τη διάπραξη του εγκλήματος, ενώ το Γαλλικό Υπουργείο Παιδείας ενέταξε το Έγκλημα και μνήμη στο σχολικό πρόγραμμα των λυκείων της χώρας».

Σήμερα, το βιβλίο αυτό είναι ξανά επίκαιρο. Σε μια Ευρώπη που παραδίδεται ολοένα και περισσότερο στη βία, την ξενοφοβία και τον ρατσισμό, σε χώρες που βομβαρδίζονται με πρωτοφανή αγριότητα από οικονομικά μέτρα, σε πόλεις που φλέγονται και σε πλατείες που ματώνουν σε κάθε συλλαλητήριο, ένα βιβλίο σαν αυτό δεν μπορεί παρά -τηρουμένων των αναλογιών- να θεωρείται δυστυχώς απολύτως σύγχρονο.

Υ.Γ. Για την ιστορία, ο Μωρίς Παπόν καταδικάστηκε στις 2 Απριλίου 1998 σε κάθειρξη δέκα ετών για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, λόγω του ρόλου που διαδραμάτισε στην εκτόπιση Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Εξέτισε τρία χρόνια από την ποινή του και αποφυλακίστηκε για λόγους υγείας. Πέθανε λίγες ημέρες αργότερα, σε ηλικία 96 ετών, χωρίς ποτέ να αποδεχθεί την καταδίκη του από το δικαστήριο του Μπορντό.

Μίλα. 


Πὲς κάτι, ὁτιδήποτε.
 

Μόνο μὴ στέκεις σὰν ἀτσάλινη ἀπουσία.


Διάλεξε ἔστω κάποια λέξη, 


ποὺ νὰ σὲ δένει πιὸ σφιχτὰ


μὲ τὴν ἀοριστία. 


Πές:


«ἄδικα»,


«δέντρο»,


«γυμνό».


Πές:


«θὰ δοῦμε»,


«ἀστάθμητο»,


«βάρος».


Ὑπάρχουν τόσες λέξεις ποὺ ὀνειρεύονται


μιὰ σύντομη, ἄδετη, ζωὴ μὲ τὴ φωνή σου.

Μίλα.


Ἔχουμε τόση θάλασσα μπροστά μας.


Ἐκεῖ ποὺ τελειώνουμε ἐμεῖς 


ἀρχίζει ἡ θάλασσα.


Πὲς κάτι.


Πὲς «κῦμα», ποὺ δὲν στέκεται.


Πὲς «βάρκα», ποὺ βουλιάζει 


ἂν τὴν παραφορτώσεις μὲ προθέσεις.

Πὲς «στιγμή»,


ποὺ φωνάζει βοήθεια ὅτι πνίγεται,


μὴν τὴ σῴζεις,


πὲς
«δὲν ἄκουσα».

Μίλα.


Οἱ λέξεις ἔχουν ἔχθρες μεταξύ τους,


ἔχουν τοὺς ἀνταγωνισμούς:


ἂν κάποια ἀπ᾿ αὐτὲς σὲ αἰχμαλωτίσει,


σ᾿ ἐλευθερώνει ἄλλη.


Τράβα μία λέξη ἀπ᾿ τὴ νύχτα


στὴν τύχη.


Ὁλόκληρη νύχτα στὴν τύχη.


Μὴ λὲς «ὁλόκληρη»,


πὲς «ἐλάχιστη»,


ποὺ σ᾿ ἀφήνει νὰ φύγεις.


Ἐλάχιστη


αἴσθηση,


λύπη
 

ὁλόκληρη


δική μου.


Ὁλόκληρη νύχτα.

Μίλα.


Πὲς «ἀστέρι», ποὺ σβήνει.


Δὲν λιγοστεύει ἡ σιωπὴ μὲ μιὰ λέξη.


Πὲς «πέτρα»,


ποὺ εἶναι ἄσπαστη λέξη.


Ἔτσι, ἴσα ἴσα,
 νὰ βάλω ἕναν τίτλο 


σ᾿ αὐτὴ τὴ βόλτα τὴν παραθαλάσσια.

Υ.Γ. Η περιφραστική πέτρα, από την ποιητική συλλογή της Κικής Δημουλά «Το λίγο του κόσμου» (1971 - εκδόσεις Ίκαρος).

Υ.Γ. Ταξίδια δωματίου με φωτογραφίες από το blog kiyoaki.tumblr.com  

Είναι η τηλεοπτική σειρά που συζητιέται πιο πολύ. Το Downton Abbey ή O Πύργος του Ντάουντον που ήδη βρίσκεται στην τρίτη σεζόν (στη ΝΕΤ προβάλλονται τα επεισόδια από τον πρώτο κύκλο κάθε Δευτέρα & Παρασκευή στις 10.05 μ.μ.) είναι ένα πραγματικά ωραίο ταξίδι στις αρχές του περασμένου αιώνα. Μέσα από τη ζωή των ηρώων, στα σαλόνια και τα υπόγεια του πύργου του Ντάουντον, καταγράφονται οι πιο σημαντικές κοινωνικές αλλαγές της εποχής: Η παρακμή της αριστοκρατίας και η άνοδος της αστικής τάξης. Ο φεμινισμός. Οι αγώνες του εργατικού κινήματος. Αλλά και οι πολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν στον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο.

Βρισκόμαστε στο 1912. Η σειρά ξεκινά με την είδηση για το ναυάγιο του Τιτανικού. Στο πλοίο επέβαινε ο κληρονόμος του τίτλου «Κόμης του Γκράνθαμ» και του πύργου του Downton στον οποίο ζει ο σημερινός κόμης Ρόμπερτ Κρόλεϊ με τη σύζυγό του Κόρα. Οι τρεις κόρες τους δεν μπορούν βάσει του νόμου να κληρονομήσουν τον τίτλο. Έτσι ένας μακρινός ξάδερφος, ο δικηγόρος Μάθιου Κρόλεϊ, έρχεται στον πύργο για να διεκδικήσει εκείνος την περιουσία της οικογένειας.

Το Downton Abbey μας ανοίγει την όρεξη για ιστορίες που διαδραματίζονται σε πύργους στην αγγλική εξοχή. Για ίντριγκες, συνωμοσίες, διαξιφισμούς, έρωτες, πάθη και μίση ανάμεσα σε αυστηρούς μπάτλερς, στρυφνές οικονόμους, σνομπ λόρδους και κυρίες με φορέματα εποχής που πίνουν το τσάι τους σε δωμάτια με μπαρόκ διακόσμηση.

Όταν τελειώνει ένα επεισόδιο, θέλω κι άλλες τέτοιες ιστορίες: Θέλω σαλόνια με μπερζέρες πλάι σε επιβλητικά μαρμάρινα τζάκια, γιγαντιαίες ταπισερί στους τοίχους, πορτραίτα σε κορνίζες με χρυσοποίκιλτα σκαλίσματα, αγάλματα και βιτρό παράθυρα στην ξυλόγλυπτη σκάλα. Βιβλιοθήκες με μυστικά περάσματα, φορτωμένες με δερματόδετους τόμους και σπάνιες, συλλεκτικές εκδόσεις, αυθεντικά έργα τέχνης, πορσελάνες, ασημικά... Έρωτες σε κρεβάτια με ουρανό, κορίτσια που απογοητευμένα περνούν τη μέρα τους στη σιωπή, ξαπλωμένα σε βελούδινα ανάκλιντρα. Καμαριέρες που κρυφακούν τα πάντα. Σοφίτες με στενούς, σκοτεινούς διαδρόμους που χρησιμοποιούνται για να ζουν οι υπηρέτες. Υπόγεια με κελάρια γεμάτα σπάνια κρασιά και μαλτ ουίσκι, τεράστιες κουζίνες όπου ετοιμάζονται σαν ιεροτελεστία τα γεύματα και τα δείπνα. Θέλω υπηρέτες που ανταγωνίζονται μεταξύ τους και βγάζουν δηλητηριώδη χολή πίσω από κλειστές πόρτες για τους ανθρώπους που φροντίζουν. Θέλω φλεγματικές κυρίες σαν τη δούκισσα του Γκράνθαμ Βάιολετ Κρόλεϊ που υποδύεται η Μάγκι Σμιθ, οι οποίες πιάνουν με απίστευτη λεπτότητα τα πορσελάνινα φλιτζάνια του καφέ αλλά εκτοξεύουν με ευκολία φαρμακερές ατάκες που σκοτώνουν. Θέλω αγένειες ντυμένες με ρούχα εποχής και κρυμμένα πάθη σε σφιχτούς κορσέδες.

Ο δημιουργός της σειράς Τζούλιαν Φέλοους αποκάλυψε ότι εμπνεύστηκε το σενάριο διαβάζοντας το βιβλίο «Below Stairs» της Μάργκαρετ Πάουελ (στο οποίο έχει βασιστεί και η τηλεοπτική σειρά του 1971 Upstairs, Downstairs από το BBC). Πρόκειται για την αληθινή ιστορία μιας δυναμικής γυναίκας που εργαζόταν το 1920 σαν υπηρέτρια σε έναν παρόμοιο πύργο με αυτόν του Ντάουντον. Η Μάργκαρετ Πάουελ, μια βοηθός μαγείρισσας καταδικασμένη να ζήσει για πάντα στα υπόγεια υπηρετώντας τους άλλους, πάλεψε με μοναδικό εφόδιο τα όνειρά της για να ξεφύγει από τη μοίρα της.

Για τους φανατικούς του Downton Abbey υπάρχει ένας πλήρης οδηγός (The World of Downton Abbey) που έχει γράψει η ανιψιά του Φέλοους, η Τζέσικα, με όλα όσα πρέπει να ξέρει κανείς για τη σειρά. Παράλληλα κυκλοφορεί και ένα βιβλίο με τίτλο «Lady Almina and the Real Downton Abbey» που αφηγείται την ιστορία του κτήματος και του αληθινού πύργου (Highclere Castle) στον οποίο γίνονται τα γυρίσματα.

Εκτός από αυτά τα βιβλία, υπάρχουν πολλά μυθιστορήματα που έχουν συγγένεια με το Downton Abbey. Άλλα περισσότερο, άλλα λιγότερο. Κάποια από αυτά αφηγούνται ιστορίες παρόμοιες με εκείνες που βλέπουμε στη σειρά και κάποια άλλα περιγράφουν με εξαιρετικές λεπτομέρειες το κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο στο οποίο βασίστηκε ο Φέλοους. Από τη λίστα δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα πιο κλασικά: Τα μυθιστορήματα της Τζέιν Όστεν «Περηφάνια και προκατάληψη», «Λογική και ευαισθησία», «Το Αββαείο του Νορθάνγκερ», «Έμμα» (όλα εκδ. Σμίλη). Τα βιβλία «Ζοφερός Οίκος» (εκδ. Gutenberg) και «H μικρή Ντόρριτ» (εκδ. Μίνωας) του Τσαρλς Ντίκενς. Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» της Έμιλι Μπροντέ (εκδ. Άγρα). Η «Τζέιν Έιρ» της Σαρλότ Μπροντέ (εκδ. Ζαχαρόπουλος Σ.Ι.). Αλλά και το αριστούργημα του Χένρι Τζέιμς, «Το στρίψιμο της βίδας» (εκδ. Άγρα).

Παράλληλα μεγάλο ενδιαφέρον έχουν και οι πιο σύγχρονες ιστορίες που διαδραματίζονται μερικές δεκαετίες μετά από αυτήν του Downton Abbey, σε αντίστοιχους πύργους με εκατοντάδες δωμάτια, παλιές ξύλινες σκάλες και κατάφυτους κήπους στην αγγλική εξοχή: Η «Ρεβέκκα» της Δάφνης Ντι Μωριέ με τις εξαιρετικής ομορφιάς περιγραφές του επιβλητικού Μάντερλεϊ (εκδ. Καστανιώτη). Ένα υπέροχο βιβλίο γεμάτο αγωνία και ανατροπές. Τα «Απομεινάρια μιας μέρας» του Καζούο Ισιγκούρο, στο οποίο ο Ιάπωνας συγγραφέας εξιστορεί τις αναμνήσεις ενός ηλικιωμένου μπάτλερ από τη θητεία του στον πύργο του λόρδου Nτάρλινγκτον. Το ατμοσφαιρικό και τρομακτικό μυθιστόρημα «Ανήλικος επισκέπτης» της Σάρα Ουότερς που μας μεταφέρει σε μια ετοιμόρροπη έπαυλη της αγγλικής υπαίθρου, στην οποία ζει η οικογένεια Έιρς με απόλυτη παρακμή ανάμεσα στα φαντάσματα του ένδοξου παρελθόντος της (εκδ. Καστανιώτη). Αλλά και τα περισσότερα βιβλία της Π.Ντ. Τζέιμς, τα οποία είναι γεμάτα με εικόνες από τέτοια κτίσματα: σαλόνια με αναμμένα τζάκια μέσα στο καταχείμωνο, τραπεζαρίες στρωμένες στην εντέλεια, συζητήσεις σε βιβλιοθήκες γεμάτες κλασικά βιβλία και μυστικά. Πιο χαρακτηριστικό είναι το «Θάνατος σε ιδιωτική κλινική» (εκδ. Καστανιώτη) στο οποίο η ηλικιωμένη συγγραφέας βάζει τον ταξίαρχο Νταλγκλίς να λύσει το μυστήριο της δολοφονίας μιας διάσημης δημοσιογράφου, σε έναν πύργο της εποχής των Τυδώρ που πλέον έχει μετατραπεί σε ιδιωτική κλινική αισθητικών επεμβάσεων για πλούσιες κυρίες της σημερινής Αγγλίας. Οι περιγραφές του πύργου και του τοπίου γύρω από αυτόν σε μαγεύουν και σε πολλές περιπτώσεις κλέβουν την παράσταση κι από τον ίδιο τον αστυνομικό γρίφο.

Τέλος, ο ίδιος ο Τζούλιαν Φέλοους, ο οποίος έχει βραβευθεί με Όσκαρ για το σενάριο της ταινίας «Έγκλημα στο Γκόσφορντ Παρκ», έχει γράψει και ένα μυθιστόρημα με τίτλο «Snobs» (εκδ. Φερενίκη). Μια κωμωδία στην μεταθατσερική Αγγλία που σατιρίζει τη βρετανική αριστοκρατία, η οποία προσπαθεί μετά κόπων και βασάνων πλέον να συντηρήσει τους παλιούς οικογενειακούς πύργους και να διατηρήσει λίγη από την αίγλη των προγόνων της.