Lou ...Read

Τελευταία μου αρέσει πολύ να ξυπνάω νωρίς. Ποιος να το περίμενε από μένα που δεν μπορούσα να ανοίξω τα μάτια μου αν δεν είχε πάει 9. Πίνω καφέ, παρακολουθώ τις ειδήσεις στο διαδίκτυο και μετά, καμια δυο ώρες, διαβάζω πριν ετοιμαστώ για τα γραφεία.

Το πρωινό διάβασμα είναι ακόμα πιο απολαυστικό απ' το βραδινό. Τη νύχτα πλέον η προσοχή μου αποσπάται ευκολότερα ή καταλήγω να κοιμάμαι με το φως αναμμένο και το βιβλίο στα μούτρα. Φορώντας ακόμα τα γυαλιά.

Κάθε πρωί ξυπνάω πλέον πιο χαρούμενος. Νομίζω μάλιστα πως αυτές οι ώρες είναι οι πιο αγαπημένες μου μέσα στη μέρα. Ξαπλώνω στον καναπέ (τώρα που ανοίγει ο καιρός θα διαβάζω στη βεράντα κάτω από τα δέντρα) και το... σκάω. Δεν θες πολλά για τέτοια ταξίδια: δυο μαλακά μαξιλάρια κι ένα καλό βιβλίο.

Κλέβοντας μια ώρα ύπνο, κατάφερα όχι μόνο να διπλασιάσω τα βιβλία που διαβάζω, αλλά και να μεγαλώσω τη μέρα. Πριν πάω στη δουλειά έχω ταξιδέψει στον κόσμο ενός μυθιστορήματος. Κι έχω ζήσει δυο ζωές. Μια δική μου και μια χάρτινη. Πραγματικές πάντως και οι δύο. Τουλάχιστον, με τον τρόπο που έχουμε όσοι αγαπάμε το διάβασμα, να απολαμβάνουμε τα ταξίδια δωματίου.

Υ.Γ. Δεν ξέρω για εσάς, πάντως ο George R.R. Martin συμφωνεί: «Ένας αναγνώστης έχει ζήσει χιλιάδες ζωές πριν πεθάνει».

Ένα από τα ράφια της βιβλιοθήκης μου χθες βράδυ επαναστάτησε και διεκδίκησε την αυτονομία του. Η ανταρσία ξεκίνησε στο nightclub Book Lovers μετά από άγριο καβγά του Μπαζ Μηκς από «Το μεγάλο πουθενά» και του Μπαντ Ουάιτ από το «Λος Άντζελες Εμπιστευτικό». Σύμφωνα με το βιβλίο συμβάντων της βιβλιοαστυνομίας ο Τζέιμς Ελρόι, στη συνέχεια, έπαιξε καθοριστικό ρόλο ξεσηκώνοντας πολύ γρήγορα τον Ζορζ Σιμενόν και την Πατρίτσια Χάισμιθ που βρίσκονταν σε παρακείμενα τραπέζια.

Αυτόπτες μάρτυρες αναφέρουν ότι ο Ρίπλεϊ ανέλαβε να πείσει τόσο τον αρχικά δύσπιστο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, όσο και ολόκληρη την αφρόκρεμα της αγγλικής αστυνομικής λογοτεχνίας του 19ου και 20ου αιώνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τελευταίοι έχουν φτιάξει την εξαιρετική λέσχη «Ανθολογία αγγλικού αστυνομικού μυθιστορήματος» στους δύο τόμους που βρίσκονται στη συμβολή των οδών Σέρλοκ Χολμς και Ηρακλή Πουαρό. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό βικτοριανής αισθητικής οίκημα με αναμμένα τζάκια, βιβλιοθήκες με κρυφά περάσματα και φθαρμένες τσέστερφιλντ πολυθρόνες.

Το ράφι σύντομα γέμισε με εξεγερμένους ήρωες, αλλά και με σαστισμένους, φιλήσυχους νοικοκυραίους που περίμεναν όλη νύχτα στην ουρά του ΑΤΜ για να σηκώσουν όσο περισσότερα χρήματα μπορούσαν, πριν εγκαταλείψουν την πόλη με τα αυτοκίνητά τους.

Όταν αποφασίστηκε η επέμβαση του στρατού ήταν πλέον αργά. Όλα μαζί, μυθιστορήματα και νουβέλες, γύρισαν τη ράχη στον τοίχο και έφτιαξαν μια μικρή βιβλιοπόλη που διοικείται αυτόνομα. Δεν ακολουθεί τους κανόνες βιβλιοθηκονομίας ούτε πληρώνει φόρους και δασμούς για την εισαγωγή και εξαγωγή λέξεων. Αυτό έχει ως συνέπεια να απομονωθεί από τα υπόλοιπα ράφια, οι τοπικές διοικήσεις των οποίων παρακολουθούν ανήσυχες τα τεκταινόμενα.

Ελικόπτερα του σταθμού μας πετούν διαρκώς πάνω από το εξεγερμένο ράφι και καταγράφουν τις εξελίξεις. Για οτιδήποτε νεότερο θα διακόψουμε το πρόγραμμά μας και θα σας ενημερώσουμε με έκτακτο δελτίο.

Χθες είδα το τελευταίο επεισόδιο του House of Cards. Πολιτικές ίντριγκες, παρασκήνια, αδίστακτοι γερουσιαστές, διαπλεκόμενοι δημοσιογράφοι, πολυεθνικές εταιρείες, πράκτορες: ένα απίστευτο γαϊτανάκι γύρω από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ. Η σειρά δείχνει εξαιρετικά πώς λειτουργούν οι φήμες στην πολιτική, τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι ειδήσεις, αλλά και το ρόλο που παίζουν τα κοινωνικά δίκτυα στη διαμόρφωση κλίματος. Όταν όμως μιλάμε για ανελέητο κυνήγι εξουσίας δεν είναι δυνατόν να μην πάει το μυαλό μας στον Τζέι Έντγκαρ Χούβερ, τον ιδρυτή του FBI, ο οποίος υπήρξε ο βασιλιάς της συνωμοσίας. 

Ως εκ τούτου αγόρασα μια παλιότερη βιογραφία του: Κυρίαρχος του παιχνιδιού – Η κρυφή ζωή του J. Edgar Hoover του Ρίτσαρντ Χακ (εκδ. Μοντέρνοι Καιροί, 2005). Διάβασα από περιέργεια στο μετρό το πρώτο κεφάλαιο (απιστία στο 54 των Wu Ming, εκδ. Εξάρχεια) και κόλλησα. Δυο τρία ξενύχτια και την τελείωσα. Τίποτα βέβαια που δεν ξέρουμε ήδη από την ταινία J. Edgar ή από τα βιβλία του Τζέιμς Ελρόι.

Το βιβλίο ξεκινά από τον θάνατο του Χούβερ: η υπηρέτρια και ο σοφέρ του τον βρήκαν πεσμένο στο πάτωμα της σκοτεινής κρεβατοκάμαράς του στις 2 Μαΐου του 1972. Η είδηση διαδόθηκε γρήγορα σε όλόκληρη την Ουάσινγκτον: Ο ιδρυτής του FBI ήταν νεκρός κι ο Πρόεδρος Νίξον έτριβε τα χέρια του.

H ζωή του Χούβερ είναι πάνω κάτω η σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Ήταν τόσο μοναχικός και αφοσιωμένος στο να τυλίγει σε μία κόλλα χαρτί τους πιο ισχυρούς ανθρώπους των ΗΠΑ, που θα μπορούσε κανείς να πει με σιγουριά ότι ζούσε μέσα από τους άλλους. Οι φήμες και τα κουτσομπολιά τον έθρεφαν. Η ομοφυλοφιλία (σύμφωνα με φήμες είχε σχέση χρόνια με το νούμερο δύο του FBI Kλάιντ Τόλσον) και η εμμονή με τη μητέρα του ήταν τα μόνα στοιχεία που αποδείκνυαν ότι ο Χούβερ δεν ήταν μηχανή. Κατά τ' άλλα ήταν παγερός σαν υπολογιστής που αρχειοθετεί ακόμα και το πιο απλό στοιχείο. Μια μηχανή αναζήτησης που κρατούσε τα αποτελέσματα σε κρυφούς φακέλους. Συντηρώντας με φανατική προσήλωση ένα πλούσιο αρχείο, σκορπούσε τα γραβατωμένα σκυλιά του σε κάθε γωνιά της Αμερικής για να συλλέγουν με τους πιο ανορθόδοξους τρόπους πληροφορίες. Οι πράκτορες του Χούβερ ζούσαν σαν μπον βιβέρ σε σουίτες πολυτελών ξενοδοχείων, φορούσαν καλοραμμένα μαύρα κοστούμια και χειροποίητα δερμάτινα παπούτσια, και δεν δίσταζαν να συμμαχήσουν με τα μεγαλύτερα αποβράσματα του υποκόσμου προκειμένου το αφεντικό να είναι ικανοποιημένο. Μαφιόζοι, νονοί, πρεζόνια, βαποράκια και έμποροι ναρκωτικών, πόρνες, προαγωγοί, εκβιαστές, συνδιαλέγονταν μαζί τους υπό τις οδηγίες του Χούβερ. Έτσι, οι πιο ισχυροί άνδρες (ακόμα και οι ίδιοι οι πρόεδροι των ΗΠΑ) βρίσκονταν φακελωμένοι και έρμαια στα χέρια ενός σατανικού, μυστήριου τύπου που πίστευε ότι η οργάνωση και η συλλογή πληροφοριών ήταν το πιο αποτελεσματικό υπερόπλο για να έχεις δύναμη και εξουσία. (Ολόκληρη η Google σε έναν άνθρωπο).

Η τριλογία Underwolrd USA του Τζέιμς Ελρόι (Αμερικανικό ταμπλόιντ, Αμερικανικό ταξίδι θανάτου, Το αίμα δεν σταματά ποτέ – και τα τρία από τις εκδόσεις Άγρα σε πολύ ωραία μετάφραση του Ανδρέα Αποστολίδη) είναι ο πιο απολαυστικός τρόπος να παρακολουθήσει κανείς την ιστορία του Χούβερ. Δεν είναι μόνο οι σκηνές δράσης, η γρήγορη πλοκή γεμάτη κρυφές παρακολουθήσεις, υποκλοπές, πολιτικές ίντριγκες, αλλά και οι περιγραφές των πιο βίαιων γεγονότων με απόλυτο κυνισμό. Είναι κυρίως η δυνατή γραφή του συγγραφέα, το απαράμιλλο στυλ του, που δίνει στα βιβλία μια απίστευτη γοητεία. Πρόκειται για νουάρ «ποίηση» που ματώνει.

Ό,τι κι αν διαβάσω για τον Χούβερ ή για εκείνη την εποχή (κυρίως για τις δεκαετίες '50 και '60 με τις οποίες έχω εμμονή) με κάνει να επιστρέφω ξανά και ξανά σε αυτά τα τρία βιβλία. Φυσικά, όπως όλα τα έργα του Ελρόι, αυτά πολύ περισσότερο, είναι γεμάτα με εκατοντάδες ονόματα. Γι΄αυτό απαιτούν μεγάλη προσοχή. Διαβάζοντάς τα είναι πολύ εύκολο να χάσει κανείς τη μπάλα.

Και στα τρία μυθιστορήματα (τα οποία είναι 700+ σελίδες το καθένα και πρέπει να διαβαστούν με τη σειρά) ήρωες είναι δύο πράκτορες του FBI, o Κέμπερ και ο Λίττελ. Μαζί τους παρακολουθούμε όλα τα γεγονότα και τις συνωμοσίες που οδήγησαν στη δολοφονία του Τζον Κένεντι το Νοέμβριο του 1963. Αλλά και όσα ακολούθησαν μέχρι το 1972, τη χρονιά που πέθανε ο Χούβερ.

Τώρα, περιμένω να έρθει από το Amazon η βιογραφία του Χούβερ σε κόμικ J. Edgar Hoover: A Graphic Biography (Rick Geary), ενώ κατέβασα στο Kindle τα βιβλία House of Cards του Michael Dobbs (House of Cards / To Play the King / Final Cut) στα οποία βασίστηκε η σειρά. Η ιστορία και στα τρία αυτά μυθιστορήματα διαδραματίζεται στη Μεγάλη Βρετανία. Ο αδίστακτος πολιτικός παλεύει υπόγεια και με κάθε μέσο να γίνει πρωθυπουργός. Απ' ό,τι διάβασα υπάρχουν πολλές διαφορές με την αμερικανική σειρά, οπότε είναι σαν να ξαναπαίρνεις από την αρχή το House of Cards σε άλλη χώρα και σε άλλη εποχή ('90s), με εντελώς άλλα πρόσωπα.  

Υ.Γ. Για να δείτε το τρέιλερ του House of cards κάντε κλικ στο βίντεο που ακολουθεί:

«Υπάρχουν φορές που μαθαίνεις τον εαυτό σου διαβάζοντας για τη ζωή άλλων ανθρώπων. Βλέπετε, το σπουδαίο με τα μυθιστορήματα είναι ότι σου δίνουν την ευκαιρία να εισέλθεις στη ζωή άλλων ανθρώπων, σε μια ζωή που δεν είναι η δική σου. Το μυθιστόρημα είναι ένα από τα ελάχιστα μέρη στον κόσμο όπου δύο άγνωστοι συναντιούνται κάτω από απολύτως οικείους όρους. Αναφέρομαι στον συγγραφέα και τον αναγνώστη. Μαζί φτιάχνουν το βιβλίο. Δεν είναι μόνο ο συγγραφέας. Είναι και ο αναγνώστης που επινοεί ένα βιβλίο. Κάθε αναγνώστης διαβάζει ένα διαφορετικό βιβλίο».

Αυτά και άλλα ωραία λέει ο Πολ Όστερ στον Ανταίο Χρυστομίδη στο βιβλίο «Οι κεραίες της εποχής μου» (εκδ. Καστανιώτη). Όπως προδίδει ο τίτλος, πρόκειται για τη μεταφορά της ομώνυμης τηλεοπτικής εκπομπής βιβλίου στο χαρτί.

Ο γνωστός μεταφραστής ταξιδεύει μαζί με 33 διάσημους συγγραφείς σε ένα δωμάτιο και μάς μεταφέρει τις συνομιλίες τους. Στο βιβλίο βρίσκουμε τις συνεντεύξεις των Νικολό Αμανίτι, Μάργκαρετ Άτγουντ, Μορίς Ατιά, Μάρτιν Βάλζερ, Μάριο Βάργκας Λιόσα, Γκαμάλ Αλ Γιτάνι, Ναντίν Γκόρντιμερ, Χανς Μάγκνους Εντσεσμπέργκερ, Χαβιέρ Θέρκας, Αντρέα Καμιλέρι, Ντάνιελ Κέλμαν, Χανίφ Κιουρέισι, Τζον Λε Καρέ, Κλάουντιο Μάγκρις, Βλαντίμιρ Μακάνιν, Ίαν ΜακΓιούαν, Νόρμαν Μάνεα, Χάρι Μούλις, Τζον Μπάνβιλ, Άμος Οζ, Πολ Όστερ, Ορχάν Παμούκ, Τζορτζ Πελεκάνος, Σέρχιο Πιτόλ, Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, Ζοζέ Σαραμάγκου, Ίνγκο Σούλτσε, Αντόνιο Ταμπούκι, Π. Ντ. Τζέιμς, Ντάριο Φο, Κάρλος Φουέντες, Γιασμίνα Χάντρα, Άλαν Χόλινγκχερστ.

Είναι ένα απολαυστικό βιβλιοβιβλίο. Δεν το διαβάζω βεβαίως με τη σειρά, σελίδα σελίδα, όπως ένα μυθιστόρημα. Διαλέγω αποσπάσματα και τα απολαμβάνω κάθε πρωί μαζί με τον καφέ.

Αν αρέσουν και σ' εσάς, αυτού του είδους οι εκδόσεις, υπάρχουν άλλες δύο αντίστοιχες:

«Η τέχνη της γραφής» (εκδ. Τόπος). Πρόκειται για συνεντεύξεις στο λογοτεχνικό περιοδικό Paris Review των διάσημων συγγραφέων: Τ.Σ. Έλιοτ, Τρούμαν Καπότε, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Σολ Μπέλοου, Χόρχε Λούις Μπόρχες, Γκρέιαμ Γκριν, Ουίλιαμ Φόκνερ, Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Χάρολντ Μπλουμ.


Αλλά και το «Κουβέντες του σιναφιού - Ένας συγγραφέας, οι συνάδελφοί του και η δουλειά τους» (εκδ. Πόλις), στο οποίο θα βρείτε τις συζητήσεις του Φίλιπ Ροθ με τους συναδέλφους του Πρίμο Λέβι, Άαρον Άπελφελντ, Ιβάν Κλίμα, Μίλαν Κούντερα, Έντνα Ο' Μπράιαν, Μαίρη ΜακΚάρθυ, Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ.

Υ.Γ. Καμιά φορά βέβαια το να γνωρίζεις έναν συγγραφέα μέσα από συνεντεύξεις ή βιογραφίες σού προκαλεί ένα περίεργο συναίσθημα, κάτι μεταξύ απογοήτευσης και αμηχανίας. Το έχω νιώσει πολλές φορές παρακολουθώντας την εκπομπή των Χρυσοστομίδη και Χαρτουλάρη. Μια συνέντευξη όμως σε βιβλίο είναι αλλιώς. Ίσως γιατί το χαρτί είναι το φυσικό περιβάλλον ενός συγγραφέα. 

Το μυθιστόρημα Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία του Πέτρου Μάρκαρη (εκδ. Γαβριηλίδης) δεν μου άρεσε καθόλου. Στο τρίτο μέρος από την Τριλογία της Κρίσης (προηγήθηκαν τα Ληξιπρόθεσμα δάνεια και η Περαίωση) η Ελλάδα έχει περάσει στη δραχμή. Το δημόσιο έχει κηρύξει στάση πληρωμών, τα ΑΤΜ λειτουργούν με ημερήσιο πλαφόν αναλήψεων, στο κέντρο γίνονται διαρκώς διαδηλώσεις και συμπλοκές, οι ακροδεξιοί αλωνίζουν και ο αστυνόμος Χαρίτος τρώει πια μόνο φακές.

Προφανώς ο Μάρκαρης (να θυμίσω ότι ήταν ένας από τους πνευματικούς ανθρώπους που υπέγραψαν την ανοιχτή επιστολή υπέρ του ευρώ, η οποία σημειωτέον παρείχε απόλυτη στήριξη στο μνημόνιο) τρομοκρατημένος από τα σενάρια εξόδου της χώρας μας από την Ευρωζώνη, και όλη αυτή την προεκλογική υστερία, έγραψε εν θερμώ ένα βιβλίο γεμάτο με τα κλισέ των πρωινών ενημερωτικών εκπομπών. Πρόκειται για μια ανιαρή προπαγάνδα υπέρ του Ευρώ, τόσο ηχηρή που μπροστά της η αστυνομική ιστορία ωχριά. Ίσως να μην έχω συναντήσει πιο προβλέψιμη και βαρετή πλοκή σε νουάρ μυθιστόρημα.

Μέσα στον πανικό μιας τραυματισμένης πόλης κάποιος αρχίζει να δολοφονεί γνωστούς εκπροσώπους της γενιάς του Πολυτεχνείου. Η αστυνομία βρίσκει τα πτώματα με ένα κινητό τηλέφωνο πάνω τους. Όταν πλησιάζει ο ιατροδικαστής το τηλέφωνο χτυπά και σαν ringtone ακούγονται διάφορες παραλλαγές του κλασικού συνθήματος της 17ης Νοεμβρίου.

Δεν ξέρω τι ήταν αυτό που με ξενέρωσε πιο πολύ: ο πανικός του Μάρκαρη ή αδύναμη ιστορία που χρησιμοποίησε σαν πρόφαση για να τον εκφράσει; Μάλλον ο συνδυασμός και των δύο. Αισθάνθηκα ότι αυτό το βιβλίο προσπαθεί να υποτιμήσει τη νοημοσύνη μου με απλοϊκά τεχνάσματα.

Δεν ανήκω σε αυτούς που πιστεύουν ότι η λύση θα έρθει από την επιστροφή στο παλιό μας νόμισμα, όμως δεν μπορώ να παραβλέπω το αυτονόητο: Ότι το μνημόνιο και τα σίκουέλ του είναι μια συνταγή που δεν πετυχαίνει. Το «χάος της δραχμής» που περιγράφει ο Μάρκαρης στο βιβλίο του, δεν μου φαίνεται να απέχει και πολύ από το «χάος του ευρώ». Μήπως δεν κλείνουν ήδη καρδιοχειρουργικές πτέρυγες σε νοσοκομεία παιδιών; Δεν υπάρχουν ελλείψεις σε φάρμακα, δεν αυτοκτονούν άνθρωποι από τα χρέη, δεν συναντάμε πολίτες που τρώνε από τα σκουπίδια; Ή μήπως δεν αλωνίζουν οι ακροδεξιοί; Θεωρώ, ότι τον συγγραφέα τον πρόλαβαν οι εξελίξεις. Κι αυτός είναι ένας πολύ μεγάλος κίνδυνος όταν καταπιάνεσαι σε ένα μυθιστόρημα με την επικαιρότητα.

Υ.Γ. Ο Πέτρος Μάρκαρης αυτές τις μέρες τιμήθηκε με το βραβείο του Quais du Polar festival 2013 για την προσφορά του στο αστυνομικό βιβλίο.